Leiderschapsontwikkeling

Leiderschapsontwikkeling
10 juni 2015 Ellen Kleinlangevelsloo

Er is veel geschreven over de ontwikkeling van leiderschap in organisaties. In dit artikel beschrijven we een vernieuwende kijk. Russel Ackoff zei ooit: ‘You rarely improve an organization as a whole by improving the performance of one of its parts.’ Hetzelfde geldt voor (aankomende) leiders.

Al jaren is er binnen organisaties aandacht voor leiders en hun ontwikkeling. Geheel terecht, want deze groep is van groot belang voor het behalen van duurzaam succes. Het perspectief van waaruit naar leiderschap en leiderschapsontwikkeling wordt gekeken, is echter ook al jaren hetzelfde. De inhoud en opzet van ontwikkelprogramma’s wordt weliswaar vernieuwd, maar de 
onderliggende aandachtsgebieden veranderen niet. In onze visie is het perspectief van waaruit momenteel naar leiderschapsontwikkeling wordt gekeken, te beperkt.

Wij pleiten dan ook voor een integrale manier van kijken naar leiderschapsontwikkeling, waarbij de volledige ontwikkeling van leiders aandacht krijgt. In dit artikel beschrijven wij wat wij bedoelen met integrale leiderschapsontwikkeling en hoe dit in de praktijk vormgegeven kan worden.

Integrale leiderschapsontwikkeling: vier dimensies
Volgens veel filosofieën is het welzijn van mensen en hun ontwikkeling terug te voeren op vier dimensies; het mentale, emotionele, fysieke en spirituele/energetische vlak. Steven Covey (1989) was één van de eersten die deze thema’s ook introduceerde voor leiders binnen organisaties. Integrale leiderschapsontwikkeling betekent evenwichtige aandacht voor alle vier de dimensies, rekening houdend met hun onderlinge samenhang. Hieronder lichten we elke dimensie kernachtig toe.

Mentaal
Deze dimensie omvat alles wat met onze ratio en mentale vermogens te maken heeft. Daarbij valt te denken aan kennis(ontwikkeling) en onze cognitieve kwaliteiten, maar ook onze attitude, de overtuigingen die we hebben en creatief denken. Deze dimensie is al jaren van groot belang voor leiders om hun rol effectief te kunnen vervullen.

Emotioneel
In de eerste plaats gaat het erom in contact te staan met je eigen emoties. Daarna is de vraag hoe je met je emoties omgaat en of je deze een plek kunt geven. Empathie (je kunnen inleven in de gevoelens van anderen) is ook een belangrijk onderdeel van deze dimensie. Evenals het op een effectieve manier aandacht geven aan de emoties van anderen. Deze dimensie is van cruciaal belang voor het aangaan en onderhouden van relaties met anderen.

Fysiek
Deze dimensie heeft alles te maken met onze lichamelijke gesteldheid. Op het meest basale niveau betekent dit gezond zijn. Echt fitte leiders gaan echter nog verder. Zij zorgen dat zij fysiek dusdanig in vorm zijn dat hun prestaties als leiders toenemen. Deze leiders voelen zich uitstekend en hebben veel energie. Het ‘managen’ van de energie binnen het team is een kerntaak voor leiders. Dit lukt je alleen als je in staat bent je eigen energie te ‘managen’.

Spiritueel/energetisch
De centrale vragen bij deze dimensie zijn:
– Wie ben je echt (essentie)?
– Waar geloof je in?
– Hoe verhoud je jezelf tot de wereld om je heen?
Zelfbewustzijn en zingeving zijn dan ook essentiële thema’s. De spirituele dimensie is het minst tastbaar en wordt daarom ook wel de energetische dimensie genoemd. Meditatie en andere energetische methoden helpen om in verbinding te komen met jezelf en je omgeving. Zo blijkt uit onderzoek (Austin, 1999) bijvoorbeeld, dat meditatie bijdraagt aan bewustwording, verandering van ons bewustzijn en een toename van het aantal spirituele ervaringen. Daarnaast is aangetoond dat je middels meditatie en aandachtoefeningen invloed hebt op de wereld om je heen (McTaggart, 2008).

Samenhang tussen de dimensies
Onderscheid maken tussen vier dimensies maakt de materie inzichtelijk en hanteerbaar, maar past eigenlijk niet bij het principe van integraal leiderschap. De dimensies hangen nauw met elkaar samen en beïnvloeden elkaar voortdurend. Jezelf ontwikkelen op de ene dimensie, schept ruimte om jezelf ook te ontwikkelen op de andere dimensies. Echter, jezelf tekort doen op een van de dimensies, betekent ook jezelf tekort doen op de andere dimensies.

Meer lezen? Het complete artikel verscheen in 2014 in O&O Magazine (Opleiding en Ontwikkeling).